MeerLICHT

In Nederland ontwikkelde optische telescoop gekoppeld aan Zuid-Afrikaanse radiotelescopen.

Meerlicht in Nijmegen
Meerlicht in Nijmegen

 

MeerLICHT is een in Nederland gebouwde optische telescoop. De telescoop wordt in april 2017 in Zuid-Afrika gekoppeld aan de radiotelescopen van MeerKAT. Dankzij deze koppeling kunnen astronomen tegelijkertijd zowel in het optische gebied als in het radiogebied de hemel afspeuren.

MeerLICHT is een volledig automatische telescoop met een spiegel van 60 centimeter. Hij heeft precies hetzelfde gezichtsveld als de radiotelescopen van MeerKAT. De telescoop kan in één keer een stuk hemel ter grootte van dertien volle manen in kaart brengen. Aan de telescoop is een 110 megapixelcamera verbonden. De elektronica wordt gekoeld met water om te voorkomen dat turbulentie door warme lucht in de koepel de metingen verstoort.

Zuid-Afrika
MeerLICHT komt te staan op zo'n 270 kilometer ten noordoosten van Kaapstad op het Sutherland station van de South African Astronomical Observatory. De MeerKAT-telescopen waaraan MeerLICHT wordt gekoppeld, bevinden zich ook in Zuid-Afrika, zo'n 200 kilometer noordelijker van Sutherland.

Optische telescoop gekoppeld aan radiotelescoop
Het is voor het eerst dat een optische telescoop permanent gaat meekijken met een radiotelescoop. Tot nu toe moeten astronomen altijd opvolging regelen door een optische telescoop nadat er iets ontdekt wordt door een radiotelescoop. Dat kost tijd en dat maakt het onderzoek naar snelle veranderingen aan de hemel lastig. Doordat MeerLICHT gekoppeld is aan de radiotelescopen van MeerKAT hoeven de astronomen niet meer te wachten en kunnen ze meteen naar de optische beelden kijken wanneer MeerKAT bijzondere verschijnselen opmerkt. Die bijzondere verschijnselen zijn onder andere pulsars, snelle radioflitsen, supernova's en het actieve centrum van onze Melkweg en van andere sterrenstelsels.

Internationaal consortium met grote Nederlandse inbreng
De Nederlandse hoogleraar sterrenkunde Paul Groot (Radboud Universiteit) en de Zuid-Afrikaanse hoogleraar Patrick Woudt (Universiteit van Kaapstad) maakten rond 2011 de eerste plannen voor MeerLICHT. Steven Bloemen (Radboud Universiteit) coördineert het project en Elmar Körding (Radboud Universiteit) leidt de wetenschappelijke exploitatie. De gekoelde camera is ontwikkeld aan de KU Leuven. De telescoop werd ontworpen en grotendeels gebouwd bij ASTRON in Dwingeloo door de Optisch/Infraroodgroep van de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie. De basisstructuur van de telescoop is gemaakt van koolstofvezel door het Haagse bedrijf Airborne. Andere partners in het project zijn de universiteiten van Oxford en Manchester, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek en de South African Astronomical Observatory.

Tijdschema
De eerste plannen voor MeerLICHT stammen uit 2011. In 2012 werden de plannen goedgekeurd. In 2013, 2014 en 2015 werd het ontwerp van de telescoop gemaakt. In 2016 werd de telescoop gebouwd en getest. In september 2016 werd de basistelescoop voor het eerst in elkaar gezet in Dwingeloo. In januari 2017 werd de telescoop geïnstalleerd in Nijmegen en werd het gekoelde contragewicht voor het eerst gebruikt. In februari vonden de eerste testen plaats in Nijmegen tijdens enkele heldere nachten. In april 2017 gaat de telescoop op transport naar Zuid-Afrika waarna de telescoop daar uitgebreid wordt getest. Vanaf de winter van 2017 zal MeerLICHT de eerste wetenschappelijke waarnemingen verrichten. In de jaren daarna zullen astronomen en sterrenkundigen-in-spé uit Zuid-Afrika, Nederland, België en het Verenigd Koninkrijk kunnen gebruikmaken van MeerLICHT.

MeerLICHT versus BlackGEM
MeerLICHT dient als voorbeeld voor BlackGEM. BlackGEM zal vanuit Chili op zoek gaan naar licht van bronnen die zwaartekrachtstraling uitzenden. Dergelijke straling van samensmeltende zwarte gaten en neutronensterren werd eind 2015 voor het eerst gedetecteerd. De drie BlackGEM-telescopen worden gebouwd met dezelfde specificaties als die van MeerLICHT.

Meer informatie
Laatste blik op Nederlandse telescoop (artikel op astronomie.nl)
Bijzondere MeerLICHT-telescoop momenteel in Nijmegen (artikel Radboud Universiteit)
MeerLICHT-website (projectsite, Engels)