Het WISPIT 2-stelsel is – na PDS 70 – pas het tweede stelsel waarin twee planeten rechtstreeks zijn waargenomen terwijl ze zich nog aan het vormen zijn. Maar WISPIT 2 heeft een veel omvangrijkere schijf met opvallende leemtes en ringen. “Deze structuren wijzen erop dat er momenteel meer planeten ontstaan, die we vroeg of laat zullen kunnen detecteren”, verwacht Chloe Lawlor, promovendus aan de Universiteit van Galway, Ierland, en eerste auteur van de nieuwe studie. “WISPIT 2 geeft ons een kijkje in ons eigen verleden.”
Coauteur Christian Ginski (Universiteit van Galway) voegt daaraan toe: “WISPIT 2 is een uniek kosmisch laboratorium waarin we de vorming van een compleet planetenstelsel kunnen waarnemen”. Aan de hand van zulke waarnemingen willen astronomen beter leren begrijpen hoe jonge planetenstelsels zich ontwikkelen tot volwassen stelsels als het onze.
De eerste pasgeboren planeet die in dit stelsel werd opgemerkt – WISPIT 2b — werd vorig jaar ontdekt. Deze planeet heeft bijna vijf keer zoveel massa als de planeet Jupiter en draait in een baan om zijn ster op een afstand die ongeveer zestig keer zo groot is als de afstand tussen de aarde en de zon. “De ontdekking van deze nieuwe wereld-in-wording toonde het potentieel aan van onze huidige instrumentatie”, zegt Richelle van Capelleveen (Universiteit Leiden).
Waarnemingen van de Very Large Telescope (VLT) en de VLT Interferometer (VLTI) bevestigden dat het tweede gedetecteerde object inderdaad ook een planeet is. De nieuwe planeet – WISPIT 2c – staat vier keer dichter bij zijn centrale ster en heeft tweemaal zoveel massa als WISPIT 2b. Beide planeten zijn gasreuzen, vergelijkbaar met de buitenplaneten van ons zonnestelsel.
Bij de bevestiging van het bestaan van WISPIT 2c maakte het team gebruik van het SPHERE-instrument van ESO’s VLT en het GRAVITY+-instrument van de VLTI.
Beide planeten bevinden zich in opvallende leemtes in de stofschijf rond de jonge ster. Deze leemtes zijn het gevolg van de ontwikkeling van de beide planeten: deeltjes in de schijf hopen zich op, waarna hun zwaartekracht meer materiaal aantrekt totdat er een planetaire ‘embryo’ ontstaat. Het resterende materiaal rondom elke leemte vormt de karakteristieke stofringen in de schijf.
Behalve de leemtes waarin de twee planeten zijn aangetroffen is er verderop in de schijf van WISPIT 2 nog minstens één kleinere leemte te zien. “We vermoeden dat deze leemte door een derde planeet is uitgesleten”, zegt Lawlor, ‘Dat deze leemte smaller en ondieper is, wijst erop dat zijn massa niet groter is dan die van Saturnus.’
Het team wil snel vervolgwaarnemingen doen. Met de toekomstige Extremely Large Telescope zullen astronomen wellicht in staat zijn om zo’n planeet rechtstreeks in beeld te brengen.