Het filterwiel is onlangs getransporteerd naar het Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics (MPE) in Garching, Duitsland, waar de supercamera-/spectrograaf MICADO de komende jaren in elkaar wordt gezet en getest. Het Nederlandse filterwiel-mechanisme is het eerste van twee subsystemen dat nu klaar is. Het bevat drie grote wielen van anderhalve meter doorsnede, met tientallen optische filters, die alleen licht in een heel specifieke kleur doorlaten. Hiermee kunnen astronomen onder meer op zoek naar chemische elementen in het heelal om de processen die zich daar afspelen beter te begrijpen.
Andere filters maken waarnemingen met een groot contrast mogelijk, essentieel om exoplaneten vlak bij hun moederster waar te nemen. De meeste onderdelen van het filterwiel-mechanisme zijn in eigen beheer vervaardigd, maar de NOVA-ingenieurs hebben ook met veel Nederlandse en buitenlandse bedrijven samengewerkt. Later levert Nederland nog een systeem dat corrigeert voor atmosferische dispersie (ook wel kleurschifting genoemd).
MICADO-projectleider Ester Aranzana is ontzettend trots op haar team: “Het centrale wiel is het eerste mechanisme dat geïntegreerd is in de cryostaat. Het geeft enorm veel voldoening om mee te werken aan de ontwikkeling en bouw van MICADO, want dankzij ons subsysteem zullen er in de nabije toekomst wetenschappelijke ontdekkingen kunnen worden gedaan.”
Tekst gaat verder onder video
Bij de NOVA Optische-IR-groep wordt de laatste hand gelegd aan het filterwiel-mechanisme van MICADO
Integratie en testen
In Garching is het centrale filterwiel-mechanisme in de cryostaat geplaatst, het ijskoude hart van MICADO. Daarna zullen ook de andere subsystemen worden geïntegreerd en zal de cryostaat worden afgekoeld tot de bedrijfstemperatuur van 80 K. Vervolgens worden voor het eerst alle onderdelen van het instrument samen getest en zal het eerste licht op de detector vallen. De definitieve afkoeling, voordat MICADO aan de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) wordt overgedragen, vindt begin 2028 plaats. In 2030 zal het instrument naar verwachting naar Chili worden verscheept, waar het als een van de zogeheten ‘first light-instrumenten’ op de ELT zal worden geplaatst.
NOVA-programmamanager Ramon Navarro noemt de ontwikkeling van het systeem “een hele uitdaging”, door de combinatie van specificaties. “De gevraagde nauwkeurigheden zijn extreem en de omstandigheden zijn vergelijkbaar met de eisen die in de ruimtevaart worden gesteld. De ELT staat in een aardbevingsgebied, en het betreft een vacuümsysteem waarin de temperaturen extreem laag zijn.”
Nabij-infrarood
MICADO staat voor Multi-AO Imaging Camera for Deep Observations en gaat waarnemen op nabij-infrarood golflengten. Hierdoor is het instrument bij uitstek geschikt voor het opsporen van exoplaneten, maar ook voor het waarnemen van afzonderlijke sterren in andere sterrenstelsels en het onderzoeken van het mysterieuze centrum van de Melkweg.
De Nederlandse MICADO-PI Eline Tolstoy (Rijksuniversiteit Groningen) ziet de oplevering als “een prachtige mijlpaal”. “Het is een onmisbaar systeem: tijdens een waarnemingsnacht zullen de wielen vele malen draaien om steeds het juiste filter in de lichtweg te plaatsen. Daarmee zijn we een belangrijke stap dichter bij de ongekend scherpe blik op het heelal die de ELT ons zal geven. Ik kijk nu al uit naar de eerste data die we over een paar jaar zullen binnenkrijgen.”
Hoge-resolutiefoto bij ESO