Het is de grootste hemelkaart in zijn soort die ooit vanuit de ruimte is gemaakt. De data combineren uitzonderlijk scherpe beelden, uitgebreide catalogi en miljoenen spectra, en bieden de internationale astrofysische gemeenschap een ongekende schat aan gegevens om een breed scala aan astrofysische vragen te beantwoorden.
In Nederland maken astronomen, kosmologen en datawetenschappers van onder meer de Universiteit Leiden en de Rijksuniversiteit Groningen deel uit van het Euclid-consortium.
Sterrenstelsels, deep fields en spectra
De DR1 Foundation bevat ongeveer 10.000 wetenschappelijke beelden die zijn gemaakt met de twee instrumenten aan boord van Euclid, VIS en NISP, en catalogi met beschrijvingen van de hemellichamen die tijdens deze waarnemingen zijn gedetecteerd. In iets meer dan een jaar tijd heeft Euclid meer dan 900 miljoen sterrenstelsels in het vrijgegeven gebied gecatalogiseerd. Daarnaast is een aantal gebieden gedurende langere tijd herhaaldelijk waargenomen, de zogeheten Euclid Deep Fields, waardoor astronomen sterrenstelsels kunnen onderzoeken die tot wel 10 miljard jaar oud zijn.
Tekst gaat verder onder afbeelding
Cluster van sterrenstelsels Abell 3128. Credit: ESA/Euclid
De publicatie omvat ook meer dan 160 miljoen spectra, die cruciale en aanvullende informatie bieden over de waargenomen objecten. Dit is slechts 14% van wat Euclid uiteindelijk gaat opleveren.
Zwaartekrachtlenzen
Vier van de 20 wetenschappelijke artikelen die vandaag op arXiv zijn verschenen, presenteren belangrijke resultaten over sterke zwaartekrachtlenzen, een fenomeen waarbij zware sterrenstelsels het licht van verder weg gelegen objecten vervormen en vergroten. Onderzoekers van het Euclid-consortium hebben meer dan 15.000 kandidaat-lenzen geïdentificeerd en daarmee de grootste homogene catalogus in zijn soort tot nu toe samengesteld. Kunstmatige intelligentie, burgerwetenschap en validatie door deskundigen werden gecombineerd om deze systemen te identificeren uit de 900 miljoen sterrenstelsels die in de DR1 Foundation-gegevens zijn gedetecteerd.
Tekst gaat verder onder afbeelding
Collage van enkele van de zwaartekrachtlenzen die Euclid heeft gevonden. Credit: ESA/Euclid
Tot de ontdekkingen behoren zeldzame configuraties met meerdere achtergrondbronnen, schijfsterrenstelsels en gelensde quasars. Geautomatiseerde modellering en karakterisering werden ook met succes toegepast op duizenden kandidaten, waardoor onderzoekers de massa’s van sterrenstelsels konden schatten en verre sterrenstelsels konden reconstrueren. De Leidse hoogleraar Galactische sterrenkunde Koen Kuijken is opgetogen over deze eerste grote data-release: “Met deze nieuwe goudmijn aan data gaan we de meest gedetailleerde kaart ooit maken van hoe de donkere materie verdeeld is in het heelal”.
Verwachting
Verwacht wordt dat Euclid tijdens zijn zesjarige waarneemperiode meer dan 100.000 gelensde sterrenstelsels zal ontdekken, wat belangrijk is voor het onderzoek aan de vorming en evolutie van sterrenstelsels, donkere materie en kosmologie. De data van de DR1 Foundation zullen als basis dienen voor de volledige DR1-release, die de eerste kosmologische analyses van de missie zal opleveren. Naast de hierboven gepresenteerde resultaten stelt het onderzoekers nu al in staat om een breed scala aan astrofysische vraagstukken te onderzoeken die verder reiken dan de kosmologie.
Alle beelden en video's zijn te vinden op de ESA-website en de website van het Euclid-consortium:
https://www.esa.int/news-media/news
https://www.euclid-ec.org