Euclid

Toekomstige Europese ruimtetelescoop voor optisch- en nabij-infrarood. Nederland leidt dataverwerking.

Euclid
Euclid

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA heeft de ruimtemissie Euclid geselecteerd om de mysterieuze donkere materie en donkere energie in het heelal in kaart te gaan brengen. Nederland gaat een belangrijke rol spelen bij de bouw van het grondsegment van deze ruimtemissie, die in 2019 zal worden gelanceerd. Bij de Europese missie zijn meer dan 110 instituten en ruim 800 wetenschappers betrokken.

Optische/nabij-infrarood telescoop

Euclid is een optische/nabij-infrarood telescoop, en gaat de vorm en verdeling van zo’n 2 miljard melkwegstelsels in kaart brengen om meer te weten te komen over de onbekende donkere energie en donkere materie waaruit het heelal voor zo’n 70% resp. 25% lijkt te bestaan. Donkere energie wordt verantwoordelijk gehouden voor de versnelde uitdijing van het heelal. Euclid zal door de vorm en verdeling van deze stelsels te meten, kunnen afleiden wat donkere energie is en of de relativiteitstheorie ook op schalen van miljarden lichtjaren blijft gelden. De satelliet wordt uitgerust met een optische camera (VIS) en een nabij-infraroodcamera en spectrometer (NISP). Euclid gaat met ongekende precisie grootschalig waarnemen.

Kalibreren

Nederland heeft een leidende rol bij de verwerking van data van de nabij-infrarood camera. Samen met Italiaanse collega’s zullen Leidse astronomen deze unieke data zorgvuldig kalibreren zodat deze optimaal benut kunnen worden voor een breed scala van wetenschappelijke projecten. Ook bij de wetenschappelijke analyse speelt Nederland een belangrijke rol. Leidse wetenschappers leiden een deel van het kosmologische onderzoek - het primaire doel van Euclid - en coördineren de ‘legacy science’.  De Nederlandse partijen die zijn betrokken bij Euclid zijn de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA), Rijksuniversiteit Groningen, SRON, Target, en Universiteit Leiden.

Kennisbank en dataverwerking

Nederland speelt een hoofdrol bij het opzetten van het Euclid Mission Archive (EMA) waarin alle wetenschappers zullen (samen)werken. Het is een ‘smart archive’: een kennisbank en dataverwerkingssysteem in één. Centrale vestigingen zullen komen in Groningen en bij ESA-Madrid. Bij het EMA komen alle gegevens binnen, niet alleen die van de Euclid-satelliet zelf maar ook van de grote surveys vanaf de grond die zich dit decennium richten op donkere materie en donkere energie, waaronder het door Nederland geleide KiDS survey, de Dark Energy Survey en Pan-STARRS. Alle van de ingestroomde informatie afgeleide resultaten blijven binnen het systeem zodat het een optelsom van steeds hoogwaardiger informatie wordt.

Consortium

Het Euclid Missie-Consortium wordt geleid door Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Italië, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Roemenië, Spanje, Verenigd Koninkrijk, met een bijdrage van laboratoria in de VS.

Links

Euclid op de ESA-website (Engels)