Astronomie.nl - Nieuws Feed

James Webb ziet geboorte van reuzensterrenstelsel en superzwaar zwart gat

Roel van der Heijden — Thu, 18 Jun 2026 14:00:00 +0200

Sterrenkundigen hebben met de James Webb Space Telescope een uitzonderlijk kijkje gekregen in de vorming van een reusachtig sterrenstelsel in het vroege heelal. Zij ontdekten niet één sterrenstelsel, maar een compacte groep van minstens zes stelsels die waarschijnlijk met elkaar zullen samensmelten tot één gigantisch geheel. In het hart van deze kosmische bouwplaats bevindt zich bovendien een groeiend superzwaar zwart gat. Het internationale onderzoek werd geleid door sterrenkundigen van de Universiteit Leiden en de Universiteit van Oxford. De resultaten zijn gepubliceerd in The Open Journal of Astrophysics en Astronomy & Astrophysics.

Enorme voorraad stervormingsgas ontdekt in verrassend volwassen sterrenstelsel in het jonge heelal

Roel van der Heijden — Thu, 11 Jun 2026 15:00:00 +0200

Sterrenkundigen hebben een enorme voorraad koud moleculair gas gevonden in een sterrenstelsel kort na de oerknal. De ontdekking biedt een unieke blik op de brandstof waaruit de eerste grote sterrenstelsels werden opgebouwd. Metingen wijzen erop dat ongeveer 95 procent van de gewone materie in het onderzochte sterrenstelsel, REBELS-25, nog in de vorm van gas aanwezig is. Het internationale onderzoeksteam, onder leiding van de Universiteit Leiden, gebruikte hiervoor waarnemingen van twee van de krachtigste radiotelescopen ter wereld: VLA in de Verenigde Staten en ALMA in Noord-Chili. De resultaten worden vandaag gepubliceerd in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

Amina Helmi wint Kavli-prijs voor de astrofysica voor galactische archeologie

Roel van der Heijden — Wed, 10 Jun 2026 15:00:00 +0200

De Groningse astronoom Amina Helmi wint de prestigieuze Kavli-prijs in de categorie astrofysica voor haar onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis van onze Melkweg. Dat heeft de Noorse Academie van Wetenschappen en Letteren vandaag bekendgemaakt. Helmi deelt de prijs met Vasily Belakurov (Universiteit van Cambridge) en Rodrigo Ibata (Universiteit van Straatsburg). De winnaars ontvangen samen een geldbedrag van een miljoen dollar.

Kosmisch vergrootglas onthult uitzonderlijk zwaar slapend zwart gat in het vroege heelal

mariekebaan — Thu, 04 Jun 2026 20:00:00 +0200

Sterrenkundigen hebben voor het eerst de massa gemeten van een slapend superzwaar zwart gat in het vroege heelal. Dankzij een combinatie van de James Webb Space Telescope en een natuurlijk kosmisch vergrootglas konden onderzoekers het zwarte gat rechtstreeks wegen aan de hand van zijn zwaartekracht. Het blijkt ongeveer zes miljard keer zo zwaar als de zon en opvallend groot in verhouding tot de sterrenmassa van zijn gaststelsel. De ontdekking biedt nieuwe inzichten in de gezamenlijke groei van zwarte gaten en sterrenstelsels in de eerste miljarden jaren na de oerknal. De resultaten verschijnen deze week in het tijdschrift Science.

Leidse sterrenkundige onthult kunstwerk dat de kans uitrekent dat iemand bestaat

mariekebaan — Wed, 03 Jun 2026 15:50:00 +0200

Astrofysicus Yamila Miguel en kunstenaar Thijs Biersteker, oprichter van de Woven Foundation, hebben vandaag op SXSW London 2026 ‘Mequation’ gepresenteerd, het eerste kunstwerk dat berekent hoe buitengewoon het is dat iemand bestaat.

Vreemde winden leveren de sterkste aanwijzingen tot nu toe op voor magnetische activiteit in exoplaneten

Tue, 02 Jun 2026 11:00:00 +0200

Masterstudent UvA ontdekt ‘amandelvormige’ exoplaneet op rand van uiteenvallen

mariekebaan — Wed, 13 May 2026 10:00:00 +0200

Masterstudent Kaya Han Taş van de Universiteit van Amsterdam heeft samen met collega’s een uitzonderlijke exoplaneet ontdekt: een rotsachtige wereld die in slechts vijf uur rond zijn ster draait. De planeet, TOI-2431 b, bevindt zich zo dicht bij zijn ster dat hij mogelijk wordt uitgerekt tot een langgerekte, ‘amandelvormige’ wereld – en op termijn uit elkaar kan worden getrokken. De resultaten zijn gepubliceerd in Astronomy & Astrophysics. “Ik droomde er al sinds mijn kindertijd van om een planeet te ontdekken, dus dit was voor mij een geweldige kans,” zegt Taş.

Katrien Kolenberg wint Willem de Graaffprijs 2026 voor sterrenkundige wetenschapscommunicatie

mariekebaan — Wed, 13 May 2026 09:00:00 +0200

De Vlaamse astronome Katrien Kolenberg heeft de Willem de Graaffprijs voor sterrenkundige wetenschapscommunicatie 2026 gewonnen. Prof. Kolenberg kreeg de prijs, waaraan een geldbedrag is verbonden van 1500 euro, uitgereikt tijdens de 81e Nederlandse Astronomenconferentie, die eerder deze week plaatsvond in Egmond aan Zee.

Nieuwe studie verklaart waardoor één ster een heel sterrenstelsel kan veranderen

mariekebaan — Fri, 08 May 2026 09:58:00 +0200

Astronomen die een sterrenstelsel simuleren, krijgen niet altijd hetzelfde resultaat, zelfs niet als ze met identieke beginvoorwaarden starten. Nieuw onderzoek van de Universiteit Leiden laat zien dat dit geen fout is, maar een gevolg van de manier waarop sterrenstelsels werken én hoe ze worden gemodelleerd. Het resultaat geeft voor het eerst houvast bij het beantwoorden van de vraag hoe chaotisch een sterrenstelsel als de Melkweg werkelijk is. De computersimulaties van Tetsuro Asano en Simon Portegies Zwart (Sterrewacht Leiden) verschijnen binnenkort in het vakblad Astronomy & Astrophysics.

Astronomen publiceren gigantische set ‘virtuele universa’ voor wereldwijd onderzoek

mariekebaan — Tue, 28 Apr 2026 10:16:00 +0200

Om het universum als geheel te begrijpen, zijn simulaties op kosmische schaal nodig. Een internationaal team van astrofysici, met een leidende rol van de Universiteit Leiden, stelt vandaag een van de grootste kosmologische datasets ooit vrij beschikbaar. Het gaat om meer dan 2,5 petabyte aan simulatiegegevens, goed voor grofweg een half miljoen HD-films. De dataset komt uit het FLAMINGO-project: een reeks grootschalige simulaties van de evolutie van materie in het universum. De data-publicatie staat beschreven in een artikel dat is ingediend bij Astronomy & Computing en vandaag is verschenen als preprint.

In memoriam Thijs de Graauw (1942-2026)

mariekebaan — Fri, 24 Apr 2026 20:41:00 +0200

Met diepe droefheid hebben we kennis genomen van het overlijden op 84-jarige leeftijd van onze collega Thijs de Graauw in Santiago (Chili) op 20 april jl.

Nieuwe simulaties onthullen een koude en stoffige vorming van sterrenstelsels

Roel van der Heijden — Mon, 13 Apr 2026 14:00:00 +0200

Een internationaal team onder leiding van astronomen van de Universiteit Leiden presenteert COLIBRE, een nieuwe reeks kosmologische simulaties die het meest realistische beeld tot nu toe biedt van de vorming en de evolutie van sterrenstelsels. Daarbij verschijnt ook interactief materiaal om de simulaties te verkennen. De resultaten zijn gepubliceerd in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society en laten zien dat het kosmologische standaardmodel de waargenomen groei van sterrenstelsels succesvol verklaart. De simulaties omvatten fysica die modellen tot op heden negeerden.

NOVA en Rijksuniversiteit Groningen organiseren educatief project voor Dag van de aarde 2026

Roel van der Heijden — Mon, 13 Apr 2026 12:00:00 +0200

Op 22 april 2026 is het Dag van de aarde. Dit jaar organiseren de Rijksuniversiteit Groningen en de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA) weer een educatief project om leerlingen in het primair onderwijs na te laten denken over de toekomst van de aarde en over de vraag wat zij kunnen doen om de planeet leefbaar te houden.

PoET schijnt eerste (zon)licht op het onderzoek van exoplaneten

Thu, 09 Apr 2026 14:00:00 +0200

Grote Magelhaense Wolk veroorzaakt temperatuurverschillen rondom de Melkweg

Roel van der Heijden — Thu, 26 Mar 2026 11:00:00 +0100

De Grote Magelhaense Wolk – een satellietstelsel van ons sterrenstelsel – zorgt ervoor dat de ijle gaswolk rondom de Melkweg aan een kant opwarmt. Dat laten computersimulaties zien van een team van astronomen geleid vanuit de Rijksuniversiteit Groningen. De onderzoekers vinden daarmee een verklaring voor een temperatuurverschil van twaalf procent tussen gas in de twee helften rondom de Melkweg dat in 2024 werd gemeten door röntgenobservatorium eROSITA. Het onderzoek is vandaag gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

Leidse sterrenkundigen ontwikkelen technologie voor het opsporen van gaslekken

Roel van der Heijden — Thu, 26 Mar 2026 10:30:00 +0100

De instrumentatiegroep van de Sterrewacht Leiden van de Universiteit Leiden en BigCircle Ventures gaan in een spin-off bedrijf aan de slag met gasdetectie-technologie die het mogelijk maakt om gevaarlijke en klimaatvervuilende gaslekken sneller, goedkoper en betrouwbaarder op te sporen.

Een zonnestelsel in de maak? Twee planeten-in-wording ontdekt in de schijf rond een jonge ster

Tue, 24 Mar 2026 14:00:00 +0100

Twee planeten-in-wording ontdekt in de schijf rond de jonge ster WISPIT 2

mariekebaan — Tue, 24 Mar 2026 14:00:00 +0100

Astronomen hebben ontdekt dat in de schijf rond de jonge ster WISPIT 2 niet een maar twee planeten aan het vormen zijn. Een van de twee planeten was al eerder ontdekt door een team onder leiding van de Leidse promovendus sterrenkunde Richelle van Capelleveen. Zij is tweede auteur van het nieuwe onderzoeksartikel, dat vandaag is verschenen in The Astrophysical Journal. Met behulp van telescopen van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) is nu ook de aanwezigheid van een tweede planeet bevestigd. De nieuwe waarnemingen en de unieke structuur van de schijf rond de ster wijzen erop dat het WISPIT 2-stelsel overeenkomsten vertoont met een jong zonnestelsel.

Wetenschappers ontdekken nieuw type gesmolten zwavelwereld

mariekebaan — Mon, 16 Mar 2026 10:58:00 +0100

Uit waarnemingen van de James Webb Space Telescope (JWST) blijkt dat exoplaneet L 98-59 d een opmerkelijk lage dichtheid heeft en een atmosfeer met zwavelmoleculen. Simulaties van wetenschappers van onder andere de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) laten nu zien dat de planeet – met ongeveer 1,6 keer de massa en diameter van de aarde – een permanente magmaoceaan heeft met een grote hoeveelheid zwavel. De exoplaneet vormt mogelijk het eerste exemplaar van een nieuwe categorie exoplaneten en past niet in bestaande theorieën over het ontstaan en de evolutie van ‘superaardes’. Het onderzoek is gepubliceerd in Nature Astronomy.

Contract Africa Millimetre Telescope getekend

mariekebaan — Mon, 09 Mar 2026 12:00:00 +0100

Een internationaal consortium onder leiding van de Radboud Universiteit heeft een contract getekend voor de bouw van de Africa Millimetre Telescope (AMT) in Namibië. Deze nieuwe radiotelescoop wordt een belangrijke uitbreiding van het wereldwijde Event Horizon Telescope (EHT)-netwerk, dat in 2019 de allereerste beelden van een zwart gat maakte. De AMT wordt het eerste Afrikaanse knooppunt binnen dit netwerk en vult een cruciale geografische leemte op. Daardoor neemt de gevoeligheid van het netwerk toe en kunnen snelle bewegingen rond zwarte gaten en kortdurende radiobronnen beter worden vastgelegd.