VST: OmegaCAM

Onder Nederlandse leiding ontworpen telescoop. Breed blikveld. Naast VLT in Chili.

VST: OmegaCAM

OmegaCAM: groothoeklens op het heelal

Reuzentelescopen als de VLT en de Hubble-ruimtetelescoop zijn extreem gevoelig en zien uiterst scherp. Het nadeel is dat ze maar een heel klein blikveld hebben. De afzonderlijke VLT-telescopen op Paranal zien in een bepaalde stand hooguit een vierkantje van 6 boogminuten; een stukje hemel 20 keer zo klein als de volle maan. Op goed geluk op zoek gaan naar iets interessants aan de nachthemel is er met zulke telescopen dus niet bij. Met een kleinere telescoop die naast de VLT staat, kan dat wel. Deze VLT Survey Telescope (VST) heeft een blikveld van 1 graad in het vierkant waar de volle maan ruim vijf keer in past. De VST is een geavanceerde telescoop met een spiegel van 2,6 meter, voorzien van een actief optisch systeem dat de spiegels van het instrument steeds perfect positioneert. In zijn hart, achter grote lenzen die de best mogelijke beeldkwaliteit garanderen, bevindt zich de 770 kilogram wegende camera OmegaCAM. Deze is gebouwd rond 32 ccd-detectors, in een afgesloten vacuüm, die tezamen een beeld van 268 megapixels vastleggen.

Zuidelijke hemel

De faciliteit wordt beheerd door ESO, die ook de door de telescoop verzamelde gegevens zal archiveren en distribueren. Met de VST kan een groot stuk van de zuidelijke hemel systematisch afgezocht worden, waarna de VLT de mogelijk interessante objecten in dat gebied nader bekijkt. Vooral objecten aan de rand van ons zonnestelsel, snelbewegende sterren in onze Melkweg, supernova's in verre sterrenstelsels en quasars zijn bijzonder interessant voor bestudering met de VST. OmegaCAM is onder Nederlandse leiding ontworpen om de hemel zowel snel als nauwkeurig in beeld te brengen. De telescoop vult ESO's infrarood-surveytelescoop VISTA perfect aan. Onder ideale omstandigheden zijn door de stabiele atmosfeer boven Paranal details met een diameter van 0,5 boogseconden nog te onderscheiden. De camera is zo ontworpen dat 0,5 boogseconden overeenkomt met een blokje van 2 x 2 pixels, zodat geen enkel detail verloren gaat.

#MEDIAFILE_CONTENT#

Eerste beelden

De eerste beelden van de VLT Survey Telescope - VST en 268 megapixel OmegaCAM verschenen in juni 2011. De eerste vrijgegeven opname toont het spectaculaire stervormingsgebied Messier 17, ook bekend als de Omeganevel, zoals het nog nooit eerder is gezien. Dit spectaculaire gebied van gas, stof en hete, jonge sterren staat in het hart van de Melkweg in het sterrenbeeld Boogschutter. Het beeldveld van de VST is groot genoeg om de complete nevel, inclusief zijn zwakkere buitendelen, haarscherp vast te leggen. De tweede vrijgegeven opname is misschien wel het beste portret dat ooit van de bolvormige sterrenhoop Omega Centauri is gemaakt. Dit is de grootste bolhoop aan de hemel, maar het zeer grote beeldveld van de VST en OmegaCAM kan zelfs de zwakke buitengebieden van dit sensationele object omvatten. Dit beeld, waarop ongeveer 300.000 sterren te zien zijn, illustreert het uitstekende oplossend vermogen van de VST.

Openbare surveys

De VST zal tussen 2011 en 2016 drie openbare surveys uitvoeren:

* De KIDS-survey (een project onder leiding van de Leidse prof. Koen Kuijken) zal verscheidene hemelgebieden buiten de Melkweg in beeld brengen. Deze survey, gericht op het onderzoek van donkere materie, donkere energie en de evolutie van sterrenstelsels, zal vele nieuwe clusters van sterrenstelsels en verre quasars opsporen.

* De VST ATLAS-survey zal een groter deel van de hemel beslaan en zich richten op het onderzoek aan donkere energie en steun verlenen aan gedetailleerdere onderzoeken met de VLT en andere telescopen.

* De derde survey, VPHAS+, zal het centrale vlak van de Melkweg in beeld brengen, om de structuur van de galactische schijf en zijn stervormingsgeschiedenis in kaart te brengen. VPHAS+ zal een catalogus van naar schatting 500 miljoen objecten opleveren en vele nieuwe voorbeelden van ongewone sterren in uiteenlopende evolutiestadia ontdekken.

OmegaCEN

Een belangrijk onderdeel van de rol van NOVA in het OmegaCAM-project was het ontwikkelen van een nieuw systeem voor het verwerken en opslaan van de vele en grote digitale beelden die OmegaCAM nacht na nacht opneemt. Hiertoe heeft NOVA OmegaCEN opgericht, een nationaal datacentrum voor wide-field imaging. Het centrum staat onder leiding van prof. Edwin Valentijn en is gehuisvest bij het Kapteyn Instituut (RUG). OmegaCEN coördineert de dataverwerking van de KiDS-survey via haar Astro-WISE systeem. Astro-WISE verbindt in real-time databases, rekenclusters en opslag-grids van datacentra in Nederland, Duitsland en Italië.
NOVA-onderzoekers richten zich specifiek op de ontwikkeling van deze grensverleggende IT-technologie, die ongetwijfeld breder toepasbaar zal blijken. NOVA is de leider van dit ESO-project, waaraan astronomen in Groningen, Leiden, München en Padua meewerken.

Links

OmegaCAM 
OmegaCEN