VLTI

Gekoppelde Europese lichttelescopen van de VLT in Chili. Nederland levert expertise.

VLTI Paranal
VLTI Paranal

VLTI: de magie van virtuele telescopen

Interferometrie is voor astronomen het tovermiddel om het onmogelijke te realiseren. Door meerdere telescopen met elkaar te verbinden functioneren ze als een virtuele telescoop die net zo groot is als de afstand tussen de afzonderlijke exemplaren. De Very Large Telescope Interferometer (VLTI) kan theoretisch een mens op de maan onderscheiden, al zal hij voor zulke waarnemingen niet werkelijk gebruikt worden. Een grotere telescoop betekent in het algemeen dat we steeds kleinere details in het heelal kunnen onderscheiden. NOVA levert belangrijke bijdragen aan de VLTI.

Heilige Graal

Voor zichtbaar en infrarood licht met een golflengte variërend van 0,0004 tot 0,1 millimeter, is interferometrie technisch een nog grotere uitdaging. Optische interferometrie is zoiets als de Heilige Graal van de 21-ste eeuwse astronomie: als dat lukt, zal onze blik op het heelal in één keer ongeveer honderd maal scherper worden. Uiteindelijk moet het dan mogelijk zijn om eventuele aardse planeten rond andere sterren direct waar te nemen en - indirect, via het spectrum van de atmosfeer - te kijken of er leven voorkomt zoals wij dat kennen.

Optische interferometer

Aan 's werelds eerste volwaardige optische interferometer wordt gewerkt op de berg Paranal in Chili, waar de Very Large Telescope (VLT) van de European Southern Observatory (ESO) staat. De VLT bestaat uit vier vaste telescopen met een spiegel van 8,2 meter diameter en enkele kleinere die verrijdbaar zijn. Het project is echter pas echt voltooid als sprake is van de VLTI, de Very Large Telescope Interferometer. De lichtbundels uit de telescopen moeten dan wel via ondergrondse tunnels naar een gemeenschappelijk brandpunt om daar het gezamenlijke beeld te vormen. Technisch is dat een enorme uitdaging: de lichtgolven moeten over meer dan honderd meter afstand precies synchroon en met hoogstens een fractie van een golflengte weglengteverschil op elkaar gepast worden. Ook is het nodig om beeldafwijkingen als gevolg van luchtturbulentie in het blikveld van de telescoop continu en automatisch te corrigeren (adaptive optics). De Nederlandse astronomie en industrie (Fokker Space, TPD/TNO) hebben een forse inbreng in dit baanbrekende project.

NEVEC

NOVA huisvest in de Leidse Sterrenwacht onder de naam NEVEC (NOVA-ESOVLTI expertise centrum) een groep specialisten die computerprogramma's, simulaties en gedetailleerde modellen ontwikkelt om de unieke mogelijkheden van de VLTI te realiseren. NEVEC garandeert Nederlandse astronomen in de toekomst ruime toegang tot dit instrument van wereldklasse. Bovendien zal de Leidse Sterrenwacht voor veel Europese astronomen fungeren als vraagbaak en opleidingscentrum om met de VLTI te leren omgaan.

Links

VLTI op de ESO-website (Engels)