 |
|
 |
 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
8B - MEER INFO BIJ DIT UITKIJKPUNT
Een gloeiende gasbol
De zon bevat 98 procent van de materie in het zonnestelsel, en de aarde zou er ruim een miljoen keer in passen. Deze gloeiende gasbol, die door z'n eigen zwaartekracht bij elkaar gehouden wordt, is globaal in drie zones te verdelen:
- de kern. Dankzij de hoge temperatuur (15.000.000 graden) en druk (340 miljoen atmosfeer) vinden hier nucleaire reacties plaats die waterstof omzetten in helium. Bij dit proces 'verdwijnt' massa; die wordt namelijk omgezet in energie. Daarom wordt de zon elke seconde 5 miljoen ton lichter. Toch zal de zon op het eind van z'n leven, na tien miljard jaar ongeveer even helder als nu geschenen te hebben, nog maar 0,1 procent van z'n massa weggestraald hebben.
- de stralingszone. De energie die in de kern vrijkomt wordt uitgestraald naar buiten, in de vorm van neutrino's (onzichtbare deeltjes die moeiteloos door alle materie heen dringen) en fotonen (lichtdeeltjes). De fotonen botsen voortdurend met het samengeperste waterstofgas in deze zone (temperatuur enige honderduizenden graden) waardoor ze er wel een miljoen jaar over doen om naar buiten te komen. Dus als de kernfusie in het binnenste ineens ophield, zou de zon toch nog minstens een miljoen jaar blijven stralen.
- de convectiezone. Hier vindt het energietransport vooral plaats door stromingen in het gas, vergelijkbaar met wat in een pan heet frituurvet gebeurt.
SOHO, een ruimtevaartuig van de European Space Agency (ESA) en NASA dat in een baan dicht om de zon draait, heeft instrumenten waarmee het de gasstromen in de convectiezone in beeld kan brengen. Dat levert bovenstaand stromingspatroon op, dat globale overeenkomsten vertoont met de manier warop de aardatmosfeer beweegt en stromingen aan het oppervlak van een gasvormige reuzenplaneet als Jupiter.
Stromingen op een planeet of ster worden gedomineerd door de eigen rotatie. Alle bewegingen in de noord-zuid richting of omgekeerd worden sterk afgebogen doordat het oppervlak van een draaiende bol aan de evenaar sneller beweegt dan een zone dichter bij de polen. Bij de zon ligt het nog iets ingewikkelder: rond de evenaar (rode gebied) draait de zon in 25 dagen om z'n eigen as, maar vlak bij de polen (blauw) doet het gas aan de oppervlakte 36 dagen over een rondje. Onder de convectie-zone draait de zon om z'n as alsof het een vast voorwerp is, in 27 dagen.
Een ander belangrijk verschil tussen de zon en een planeet is dat het gas op de zon eigenlijk een plasma is: de temperatuur is er zo hoog dat alle gasatomen door onderlinge botsingen een of meer elektronen zijn kwijtgeraakt, die los door het gas bewegen. Daarom kunnen er, net als in een metaal op aarde, makkelijk elektrische stromen in het gas gaan lopen, die weer magnetische velden opwekken.
Die magnetische velden - duizenden malen sterker dan het veld dat op aarde kompasnaalden naar het noorden richt - hangen samen met het ontstaan van zonnevlekken en enorme zonnevlammen, zoals in de Skylab-opname uit 1973 hieronder.
