Ralph Wijers, hoogleraar hoge-energie astrofysica aan de UvA

"Om een gammaflits te betrappen moet je dag en nacht paraat zijn"

"De interesse voor alles wat met de natuur te maken heeft is me met de paplepel ingegoten. Mijn ouders, de sterrenkundeclub op het Norbertus- college, sterrenwacht Simon Stevin en een aantal zeer goede universitaire leermeesters gaven richting aan mijn enthousiasme. Als de jeugd de toekomst heeft, dan wordt de toekomst gekneed door goede leraren.

Ik probeer de zwaarste explosies in het heelal te begrijpen. Een ster kan heel lang blijven schijnen, omdat in het centrum energie wordt opgewekt door kernfusie. Maar daarvoor is brandstof nodig, en dus komt er aan het leven van de ster een eind wanneer die brandstof op is. Bij een superzware ster stort dan het hete binnendeel ineen tot een zwart gat en wordt tegelijk het buitendeel in een ontploffing uiteengereten. De ster overstraalt een paar weken lang alle andere 100 miljard sterren in z'n melkwegstelsel; dit heet een supernova.

Een klein deel van het buitendeel (ongeveer zoveel massa als de aarde) wordt met bijna de lichtsnelheid weggeslingerd (en sneller kan niet, zo leerde ons Einstein). Dat snelle materiaal knalt zo hard tegen het gas om de ster heen aan dat er een flits van gamma- en röntgenstraling vrijkomt: een gammaflits.

Omdat zo'n flits maar een paar minuten duurt, hebben we gamma-satellieten die ons automatisch waarschuwen als er een afgaat. Binnen ons internationale team van astronomen zijn er zes groepen die om beurten dienst hebben. Je moet dan letterlijk dag en nacht paraat zijn om, als een satelliet alarm slaat, meteen met grote optische telescopen in Chili of elders de nagloeier op te sporen."

Hot P!xels - Ralphs favoriete foto

De macht van de zwaartekracht. Een ster in een ver melkwegstelsel is bijna aan het eind van zijn leven. Hoewel heel helder, valt hij niet op tussen de vele andere sterren (links). Maar als hij ontploft wordt hij een paar weken bijna zo helder als alle andere sterren samen (rechts; linksboven in het stelsel zie je een 'nieuwe ster').

Ralphs webstek