Paul van der Werf, onderzoeker aan de Universiteit Leiden

"Kosmische geboortegolven zijn fascinerend"

"Hoe ziet het leven van een sterrenstelsel eruit? Als we op een heldere nacht naar de hemel kijken zien we onze eigen Melkweg als een diffuse band met daarin donkere plekken. Dat kunnen we zien, maar we zien niet hoe onze Melkweg er in haar jeugd uit zag, en hoe ze geworden is tot wat ze nu is. En van al die andere miljarden sterrenstelsels, die er vaak heel anders uit zien dan onze eigen Melkweg, weten we dat evenmin. We weten wel dat ze zich nog steeds ontwikkelen: de donkere plekken in de Melkweg zijn gas- en stofwolken waarin zich nog steeds nieuwe sterren vormen.

Zijn alle sterrenstelsels op deze manier ontstaan? Is dat een geleidelijk proces of gaat het sprongsgewijs? Houdt dat proces ook een keer op? Dat zijn de vragen die mij interesseren. Er blijken sterrenstelsels te bestaan die in korte tijd al hun gas in sterren omzetten, en dus als het ware een geboortegolf ondergaan: zogeheten starburst stelsels. Die zijn fascinerend omdat ze in korte tijd zeer snel evolueren. De echte uitdaging voor de sterrenkundige is niet om zo'n sterrenstelsel waar te nemen en te beschrijven, maar om te begrijpen wat daar gebeurt. En dat doe je niet met een telescoop of met een computer, maar met je brein."

Hot P!xels - Pauls favoriete foto

Sterrenstelsels zijn geen eilanden in het heelal, maar komen elkaar soms tegen. Met name in het vroege heelal, toen alle sterrenstelsels veel dichter bij elkaar stonden, moet dit vaak gebeurd zijn. Zo'n kosmische botsing is spectaculair. Hoewel de sterren onderling niet botsen, doen de gaswolken dat wel. Het gevolg is een enorme golf van stervorming, zoals in de hier afgebeelde 'Voelsprieten'. De botsing van deze twee grote sterrenstelsels heeft de vorming van immense groepen jonge blauwe sterren veroorzaakt. We zien echter ook enorme wolken gas en stof. Juist daar, aan het oog onttrokken, zijn zich nieuwe sterren aan het vormen.

Pauls webstek

Starburst webstek