 Je ziet ze niet, maar ze zijn er wel. Zwarte gaten, misschien wel de meest vreemde objecten in het heelal. Hun aantrekkingskracht is zo groot, dat zelfs het licht niet kan ontsnappen.
Zwaartekracht
Om te kunnen begrijpen wat een zwart gat is, moet je eerst iets weten over zwaartekracht. Op aarde zorgt de zwaartekracht ervoor dat een appel die van de boom valt of een bal die je wegschopt weer terugvalt naar de grond. De zwaartekracht zorgt er ook voor dat jij met je beide benen op de grond blijft staan. Als er geen zwaartekracht zou zijn, zouden alle mensen boven de aarde zweven. De zwaartekracht zorgt er dus voor dat alles uiteindelijk weer naar de aarde terugvalt.
 Gevangen licht
Overal in het heelal is er zwaartekracht. Op het zwarte gat is de zwaartekracht een biljoen (1.000.000.000.000) keer groter dan op aarde! Daardoor kan niets meer van het zwarte gat ontsnappen, zelfs het licht niet! We noemen het dus een gat, omdat alles wat erin valt er niet meer uit kan ontsnappen. Ook het licht blijft gevangen door de zwaartekracht. Dus zwarte gaten stralen niet; daarom noemen we ze zwart.
Hoe ontstaan zwarte gaten?
Zwarte gaten ontstaan als zware sterren aan het eind van hun leven komen. Alle sterren in het heelal zijn hete bollen met gas. In hun binnenste produceren ze heel veel energie. Sterren hebben brandstof nodig om energie te produceren, maar die brandstof raakt een keer op. Als de brandstof van zo'n zware ster op is, stort de kern van de ster in elkaar. Dat levert opeens zoveel energie op dat er een explosie plaatsvindt. Hierbij worden de buitenste delen van de ster weggeblazen. Het ingestorte deel blijft over en is een 'zwart gat' geworden. De ster is 'gestorven'.
Onzichtbaar aanwezig
Als je een zwart gat niet kunt zien, hoe weet je dan dat het er is? Zwarte gaten worden verraden door het effect dat ze hebben op objecten in hun nabijheid. Een goed voorbeeld hiervan is een zwart gat dat samen met een 'normale' ster een dubbelster vormt. Het zwarte gat en de normale ster draaien om elkaar heen. De zwaartekracht van het zwarte gat trekt gas weg van de buitenste lagen van de normale ster. Deze beweging van het gas kunnen we wél zien en hieruit leiden astronomen het zwarte gat af.
Cygnus-X1 is een bekende röntgen-dubbelster in het sterrenbeeld Zwaan. Het is het eerste zwarte gat dat ooit is waargenomen. Op deze tekening zie je dat het zwarte gat (midden van de blauwe schijf) het gas van de normale ster (voorgrond) naar zich toe trekt.
Ook in het centrum van de Melkweg en van veel andere melkwegstelsels bevinden zich zwarte gaten. Deze zwarte gaten zijn een paar miljoen keer zwaarder dan de zon. Ze zijn ontdekt doordat de sterren rond het centrum van het melkwegstelsel veel sneller bewegen dan wanneer er geen zwart gat in de buurt zou zijn.
Leuke links
Deze zwarte gaten website bevat veel foto's, filmpjes en interactieve experimenten. Zo kun je bijvoorbeeld zien hoe het is om in een zwart gat te vallen.
|
