P E R S B E R I C H T
Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Birmingham, 22 mei 2009
Niet-radiale trillingen in rode reuzen ontdekt
Astronomen hebben voor het eerst niet-radiale trillingen met een vrij
lange levensduur waargenomen in rode reuzen. Ze deden dit met behulp
van ultraprecieze metingen van de helderheidsvariaties in deze
sterren. Het resultaat, dat deze week in Nature is gepubliceerd, opent
de weg naar onderzoek aan de inwendige structuur van rode reuzen.
Een Europees team van astronomen, onder wie de Nederlandse
sterrenkundige Saskia Hekker (Universiteit van Birmingham / KU
Leuven / Koninklijke Sterrenwacht België), heeft de helderheid van
rode reuzen gedurende vijf maanden onafgebroken gemeten met de CoRoT-
satelliet. Op basis van deze metingen hebben zij kunnen aantonen dat
de periodes van de helderheidsvariaties, veroorzaakt door
stertrillingen, over lange tijd hetzelfde blijven. De aanwezigheid van
niet-radiale trillingen kon worden afgeleid uit de specifieke
verhoudingen tussen de verschillende waargenomen periodes.
Rode reuzen zijn ‘oudere’ sterren (de zon zal ook een rode reus
worden) met een grote, uitgezette en turbulente atmosfeer rondom een
compacte kern. De waargenomen trillingen zijn golven die ontstaan in
de turbulente buitenste lagen van de sterren (denk aan de lichte
trillingen in een ketel met kokend water) en zich door het
sterinwendige verplaatsen. Hierdoor beweegt het steroppervlak op en
neer, wat we waarnemen als variaties in de helderheid. Radiale
trillingen bewegen door de hele ster heen en leiden ertoe dat het
steroppervlak in zijn geheel op en neer gaat. Niet-radiale trillingen
weerkaatsen op een bepaalde diepte in een ster, afhankelijk van de
interne structuur, en zorgen ervoor dat sommige delen van het
steroppervlak opwaarts bewegen, terwijl andere delen tegelijkertijd
neerwaarts bewegen.
Saskia Hekker is blij met de behaalde resultaten: ”De aanwezigheid van
‘lang levende’, niet-radiale trillingen betekent dat we de inwendige
structuur van rode reuzen veel uitgebreider kunnen bestuderen dan met
alleen radiale trillingen met een korte levensduur.”
E I N D E P E R S B E R I C H T
---------------------------------------------------------------------------------------------------
Noot voor de redactie
Meer informatie:
Saskia Hekker, University of Birmingham, School of Physics and Astronomy
Tel: + 44 121 414 4553
E-mail: saskia@bison.ph.bham.ac.uk
Artikel: Nature 2009, vol. 459, Issue 7245, p. 398
http://www.nature.com/nature/journal/v459/n7245/pdf/nature08022.pdf
CoRoT:
De CoRoT-satelliet is een ruimtemissie die geleid wordt door het
Franse ruimtevaart agentschap CNES in samenwerking met ESA en
verscheidene internationale partners. De missie werd ontworpen om
ononderbroken kleine helderheidsvariaties te meten van een groot
aantal sterren, gedurende waarneemcampagnes van 5 maanden. Op deze
manier kan men zowel stertrillingen als planeten detecteren. Voor de
rode reuzen kon CoRoT helderheidsvariaties kleiner dan 0.004% van de
gemiddelde helderheid meten.
Figuren:
zon-rodereus.jpg: Een schematische weergave van het verschil in kleur
en grootte tussen de zon en een rode reus. De rode reuzen die met
CoRoT zijn waargenomen, hebben een diameter die typisch 10 tot 12 keer
groter is dan die van de zon. De rode kleur komt door het koele
oppervlak van de rode reus van ongeveer 4500 graden. De zon is geler
met een temperatuur van ongeveer 5800 graden.
puls2a.gif: Een schematische weergave van niet-radiale trillingen op
een steroppervlak. De rode delen bewegen neerwaarts, terwijl de blauwe
delen tegelijkertijd opwaarts bewegen. De zwarte punt geeft de rotatie
as van de ster weer en de dikke witte lijn de equator. Credit: John
Telting
corot.jpg: Een impressie van de CoRoT-satelliet. Credit: CNES
Opgemaakt persbericht op www.astronomie.nl/
---------------------------------------------------------------------------------------------------
|
