Kometen zijn kleine hemellichamen die meestal in een zeer langgerekte elliptische baan rondom de zon bewegen. Een komeet bestaat uit een kern met daar omheen een gaswolk (coma) en een lange staart (links de staart van komeet Hale-Bopp).
De kern van een komeet bestaat uit een bal van stof, gruis en bevroren gassen (bijv. ijs), met een diameter van één tot vijftig kilometer. Deze kern is niet zichtbaar vanaf de aarde, omdat ze is omringd door een gaswolk. Deze gaswolk (coma), van honderdduizend tot wel een miljoen kilometer groot, bestaat uit gassen en stofdeeltjes die door de zonnewarmte uit de kern zijn vrijgekomen en ontstaat als de komeet minder dan 3 AE van de zon verwijderd is, waar zonlicht voldoende intens is om het waterijs te laten sublimeren. (1 AE is de gemiddelde afstand van de aarde tot de zon: 149,7 miljoen kilometer)
Het meest spectaculaire aan elke komeet is zijn staart, die bestaat uit materie die van de coma wordt weggeblazen. Eigenlijk heeft een komeet twee staarten: één die bestaat uit stofdeeltjes en één die bestaat uit een plasma van geladen deeltjes (ionen en elektronen). De stofstaart is gelig van kleur, omdat stofdeeltjes gemakkelijk het gele deel van het zonlicht reflecteren. Ze heeft een lengte van één à tien miljoen kilometer. De plasmastaart heeft een blauwige kleur, veroorzaakt door fluorescentie van positief geladen koolmonoxide-ionen, wijst altijd recht van de zon af en kan een lengte bereiken van tien- tot honderdmiljoen kilometer.
De bekendste komeet is ongetwijfeld de komeet van Halley, genoemd naar de Britse astronoom Edmond Halley. In 1705 publiceerde hij een catalogus met de banen van 24 kometen. Halley merkte op dat de kometen uit de jaren 1531, 1607, en 1682 opvallend gelijke banen hadden en dat er ongeveer 76 jaar tussen opeenvolgende verschijningen lag. Hij suggereerde dat dit één en dezelfde komeet was en dat ze opnieuw zou verschijnen in het jaar 1758. Op kerstdag van dat jaar werd de komeet opnieuw gezien en 'de komeet van Halley' gedoopt, ter ere van de succesvolle voorspelling.
De komeet van Halley beweegt in een ellipsvormige baan rond de zon. De kleinste afstand tot de zon is 0,59 AE. Dit punt ligt binnen de baan van de planeet Venus. Het verst gelegen punt in de baan van de komeet ligt op 35 AE, voorbij de baan van Neptunus. De laatste keer dat Halley de zon dicht naderde was in 1986. Een aantal ruimtevaartuigen zijn de komeet tot op zeer korte afstand genaderd en hebben ter plekke metingen gedaan en foto's genomen. Halley blijkt een aardappelvormige kern te hebben, met een lengte van 16 kilometer en een maximale breedte van 8 kilometer. Deze kern bestaat uit een poreus gesteente, opgevuld met waterijs, waarin gassen gevangen zitten.
De oudst bekende afbeelding van komeet Halley is te vinden op het wandtapijt van Bayeux gemaakt rond 1070 à 1080, over de slag bij Hastings in 1066, waarbij Willem de Veroveraar vanuit Normandië Engeland binnenviel en de Angelsaksische koning Harold versloeg. De verschijning van de komeet in 1066 zou een rol hebben gespeeld bij deze overwinning.
Kometen worden opgedeeld in kort-periodiek en lang-periodiek. De kort-periodieke kometen maken een omloop in minder dan 200 jaar en zijn voornamelijk afkomstig uit de Kuipergordel. De lang-periodieke kometen komen slechts één keer langs om daarna weer voor onbepaalde tijd te verdwijnen naar hun plaats van herkomst, de Oortwolk. Een voorbeeld uit deze tweede groep is de uitzonderlijk grote komeet Hale-Bopp, met een kern van ongeveer 35 kilometer doorsnede, die in 1997 fantastisch mooi zichtbaar was.
De kort-periodieke kometen blijven niet voor eeuwig in het zonnestelsel hun banen trekken. Sommigen komen te dicht bij een reuzenplaneet en worden óf het zonnestelsel uitgeslingerd (richting Oortwolk) óf slaan in op de planeet. Een spectaculair voorbeeld van dit laatste scenario is dit filmpje van de inslag van komeet Shoemaker-Levy 9 op Jupiter in juli 1994. De komeet is de eerste keer dat ze Jupiter naderde in stukken uiteen getrokken, die vervolgens op Jupiter zijn ingeslagen.
Op de infraroodopname hiernaast is bovenin de heldere vlek van de maan Io te zien. Het opvallendste zijn echter de heldere vlekken onderaan, veroorzaakt door de inslagen van de brokstukken van komeet Shoemaker-Levy 9. Hubble Space telescoop fotografeerde de overblijfselen van Shoemaker-Levy voordat ze op Jupiter ingesloegen.
Andere kometen komen te dicht bij de zon en verdampen. Kometen die niet op één van deze manieren verdwijnen, zullen uiteenvallen na vele omlopen, als al het waterijs gesublimeerd is. Het resterende komeetpuin kunnen we soms zien als een zwakke gloed aan de nachthemel, het zodiakaal licht. Als de aarde op haar weg door de ruimte door komeetpuin heen beweegt, zien we dat als een meteorenregen. Als de komeet een rotsachtige kern heeft, dan blijft deze intact en wordt het een planetoïde. Men schat dat misschien wel de helft van alle planetoïden met banen die in de buurt van de aarde komen oorspronkelijk een komeet geweest zijn.
