Planetaire nevels
 

PN1Planetaire nevels zijn gaswolken die schitterend oplichten aan de hemel. Ze danken hun benaming aan het feit dat ze door de vroegste telescopen kleine bolletjes leken te zijn, net als de planeten. Ze hebben echter niets met planeten van doen. In feite zijn het de overblijfselen van een stervende ster ver buiten ons eigen zonnestelsel.

Het levenseinde van niet al te zware sterren wordt gekenmerkt door een geleidelijk verlies van materiaal van de buitenkant van de ster. Tijdens de laatste levensfase van een lichte ster zwelt ze op tot enorme proporties: tot wel meer dan honderd maal de grootte van de zon. Het materiaal aan de buitenkant voelt dan nog maar een heel klein beetje zwaartekracht van het centrum van de ster. Door de sterpulsaties die nu gaan optreden wordt gas tot hoog boven het steroppervlak gebracht waar het kan condenseren tot stofdeeltjes. Deze worden heel efficiënt door de straling van de ster weggeblazen en sleuren in dit proces ook het gas mee. Op deze manier blaast de ster geleidelijk zijn buitenste lagen de ruimte in. We noemen dit een sterwind. Rode reuzen verliezen zo een belangrijk deel van hun massa.

planetaire nevel IC4406 kleinTegelijkertijd begint de kern van de ster te krimpen onder invloed van de zwaartekracht. De energie die hierbij vrijkomt zorgt dat de kern steeds heter wordt. De straling van deze hete, blauwe ster doet het uitgestoten gas oplichten en dit zien we als een planetaire nevel. De blauwe ster in het centrum van de planetaire nevel verliest uiteindelijk aan totale helderheid en wordt een witte dwerg.

Wanneer we in detail naar de planetaire nevels kijken, zien we dat de meeste helemaal niet rond zijn maar vaak langgerekt. Het is niet goed begrepen hoe het gas in deze patronen wordt uitgestoten. In het algemeen wordt aangenomen dat het draaien van de ster er voor zorgt dat er een ophoping van materiaal ontstaat bij de equator van de ster. Het uitgestoten gas kan dan makkelijker ontsnappen bij de polen. Astronomen proberen aan de hand van de uitgestoten vormen te achterhalen wat er gebeurd is met de ster toen de buitenlagen werden weggeblazen.


encyclopedie astronomy