Een zonsverduistering of eclips vindt plaats als de maan voor de zon schuift, waarbij de schaduw van de maan op de aarde valt. Dit is een zeldzame gebeurtenis. In Nederland is er ongeveer eens in de driehonderd jaar een totale zonsverduistering.
Het is een zeer spectaculair verschijnsel. In een paar minuten wordt het donker, sterren worden zichtbaar en de zon is te zien als een lichtkrans (Corona). Men spreekt over een totale zonsverduistering als de maan de zon volledig afdekt en over een gedeeltelijke zonsverduistering als de maan alleen een deel afschermt, een sikkel zonlicht blijft dan zichtbaar.
Dat volledige zonsverduisteringen optreden is nogal toevallig. De maan en de zon zijn vanuit de aarde gezien even groot. Dit komt omdat de maan vierhonderd maal kleiner is dan de zon, maar tegelijkertijd ook vierhonderd maal dichterbij staat. Dit stelt de maan in staat de zon volledig af te schermen en een schaduw op aarde te werpen. Deze afbeelding laat zien hoe de schaduw van de maan op de aarde er uit zag vanuit de MIR op 11 augustus 1999. De werkelijke schaduw is een cirkel met een straal van ongeveer honderd kilometer. De vlek is veel groter, omdat een groot deel van de halfschaduw ook erg donker is.
De maan draait één keer per 27.3 dagen om de aarde. Een zonsverduistering zou dan ook vaak voorkomen als de maan en de zon precies in hetzelfde vlak draaien. Jammer genoeg verschillen de baanvlakken een beetje, waardoor de schaduw van de maan vaak boven en onder de aarde langs gaat. Toch valt de schaduw om de paar jaar ergens op de aarde. Helaas is dat meestal niet dichtbij en daarom moet je soms ver reizen om een zonsverduistering te zien. Op 11 augustus 1999 was er een totale verduistering te zien in een strook van ongeveer honderd kilometer breed die vanuit Turkije naar Zuid-Engeland liep. In Nederland was toen de verduistering gedeeltelijk. Op 3 oktober 2005 was er ook een gedeeltelijke zonsverduistering te zien in Nederland. Omdat de maan toen relatief dichtbij de aarde stond, was er nergens op aarde een volledige zonsverduistering. Zelfs op de plekken waar de directe schaduw van de maan viel, was nog een ring van de Zon te zien rondom de schijf van de maan. Pas op 7 oktober 2135 zal er een volledige zonsverduistering in Nederland te zien zijn. De kans op een gedeeltelijke verduistering is groter en vindt vaker plaats.
Bij een gedeeltelijke zonsverduistering zijn verschillende dingen te zien die normaal niet te zien zijn. Zo worden schaduwen scherper, doordat het licht niet meer uit een grote vlek (de zon) komt maar uit een kleiner deel daarvan. (Hetzelfde effect is te zien als je een gloeilamp afschermt met een zwart papiertje met een klein gaatje daarin.) Ook wordt het iets donkerder, alsof het bewolkt is. Als de zonsverduistering totaal is, wordt het allemaal nog spectaculairder. Het wordt dan in de laatste paar seconden voor de eclips ineens veel donkerder, alsof het ineens nacht wordt. Omdat het felle zonlicht totaal is afgeschermd, is het zwakke licht van de corona (buitenste laag van de zon) te zien.
De corona bestaat uit heet gas dat zich continu langs de magneetvelden van de zon naar buiten beweegt. Een gedeelte van dit gas zal op aarde terechtkomen en dan noorderlicht veroorzaken. Verder zijn de protuberansen (uitspringende vlammen van de zon) zichtbaar en de parels van Baily. De parels van Baily worden veroorzaakt doordat de zon in zijn laatste seconden voor totale verduistering nog tussen de kraters van de maan doorschijnt.
Een afbeelding met de verschillende stadia van een zonsverduistering. en een overzicht.
